Logo mooiboxtel.nl
Arno Burg, met een aantal exemplaren van 'Het Christelijk Oosten', dat 'zijn' instituut uitgaf. (Foto: Sander van Kasteren)  | Fotonummer: 32fb74
Arno Burg, met een aantal exemplaren van 'Het Christelijk Oosten', dat 'zijn' instituut uitgaf. (Foto: Sander van Kasteren) (Foto: Sander van Kasteren)
Human Interest

Einde van een tijdperk op Stapelen; Pater Arno Burg (96) gaat voor het eerst op zichzelf wonen

Boxtel – Een uniek tijdperk voor Boxtel loopt ten einde. Na ruim 103 jaar Stapelen bewoond te hebben verlaten de paters het kasteel voorgoed. Begin mei maakten de Paters Assumptionisten bekend een koper te hebben gevonden voor het kasteel, de kasteeltuin en een bijgebouw, bij Boxtelaren beter bekend als 'het schooltje'. En dat betekent dat de huidige resterende bewoner, een pater van gevorderde leeftijd, moet verhuizen. Uiterlijk 1 september dit jaar zal hij de deur achter zich dichttrekken. Reden om met hem, archivaris Arno Burg, de geschiedenis door te nemen.

96 jaar is hij. En deze zomer gaat hij voor het eerst op zichzelf wonen. Pater Arno Burg woonde sinds halverwege de jaren 90 op Kasteel Stapelen. Zijn geschiedenis met het kasteel gaat echter veel verder terug, waarover later meer. Nu moet hij vanwege de naderende verkoop verhuizen.

Burg was jarenlang archivaris van het kasteel en de assumptionisten en is als we hem spreken druk doende het archief klaar te maken voor de verhuizing. In de kamer waar we hem spreken op een bloedhete zomerdag zijn alle kasten, serviesstukken en het overige meubilair voorzien van keurige stickers met een nummertje erop. Klaar voor de verhuizing, of de verkoop.

Het archief van het kasteel wordt, als Brabants erfgoed, ondergebracht bij het BHIC, het Brabants Historisch Informatie Centrum. Kopieën van het archief worden, voor zover dat mogelijk is, ondergebracht bij Heemkunde Boxtel. Het tweede archief, dat van de Paters Assumptionisten, gaat naar het Erfgoedcentrum Nederlands Kloosterleven in Sint Aghata, nabij Cuijk.

De pater oogt monter, ondanks zijn gevorderde leeftijd. Toch kampt hij wel degelijk met de gevolgen van zijn ouderdom: "Je hoort, proeft en ruikt wat minder." Mensen schatten hem vaak jonger in dan de 96 jaar die hij toch echt oud is. Niet altijd even handig, doelt de pater op zijn door ouderdom wat zwakkere lichaam. Hij geeft aan het werk als archivaris met veel plezier te hebben gedaan. Nu is dat echter voorgoed voorbij.

Congregatie der Assumptionisten
De organisatie waarvan de paters lid zijn heet voluit de congregatie der Assumptionisten en werd in 1845 door Pater Emmanuel d'Alzon (1810-1880) gesticht in het Franse Nîmes. De Assumptionisten staan voor een religieuze beleving waarbij onderwijs, de pers en de eenheid binnen het Christendom belangrijk gevonden worden. Ze gaven een eigen krant uit, La Croix.

De Assumptionisten werden rond 1900 uit Frankrijk verbannen nadat zij de kerkpolitiek in dit land aanvielen. De affaire leidde er uiteindelijk toe dat de seculiere Jood Alfred Dreyfus, achteraf bleek onterecht, werd beschuldigd van spionage voor het Duitse Rijk. Later probeerden conservatieve krachten in Frankrijk de ontmaskering van de echte spion, een hooggeplaatste militair genaamd Ferdinand Walsin Esterhazy, in de doofpot te stoppen.

Deze affaire, die bekend staat als de Dreyfusaffaire, droeg eraan bij dat de seculiere republikeinen aan de macht kwamen. Als antwoord daarop werden na een rechtszaak enkele religieuze groeperingen, waaronder de Assumptionisten, in ballingschap geplaatst. Niet meer welkom in Frankrijk vestigden de Assumptionisten zich op verschillende tijdelijke plaatsen in Nederland en België. Maar met name in ons land waren de Assumptionisten toe aan een wat permanentere vestigingslocatie.

De toenmalige eigenaars van Kasteel Stapelen, de vermogende familie Mahie, waren zeer godsdienstig gezind, met name de vrouw des huizes, Marie-Louise Mahie. Nog bij leven van haar man wordt de Heilig Bloedprocessie in het kasteelpark gehouden. Haar wens was dat dit gebruik en de devotie tot het Heilig Bloed ook na haar vertrek voortgezet zouden worden. Na de dood van haar man Gerardus wilde zij haar bezit daarom graag aan mannelijke religieuzen verkopen.

Daartoe plaatste Mahie begin 1914 een advertentie in La Croix. Zo kwam het dat de Assumptionisten via hun eigen krant een permanente vestigingslocatie in Nederland in de schoot geworpen kregen. Toen ging het snel en in juli datzelfde jaar was er al een voorlopig verkoopcontract tussen de congregatie der Assumptionisten en mevrouw Mahie.

Vertraging
De verkoop liep uiteindelijk toch vertraging op omdat de grote Franse baas van de Assumptionisten, de generale overste, wegens de net uitgebroken Eerste Wereldoorlog niet naar Boxtel kon komen om de verkoopovereenkomst te tekenen. Pas op 19 oktober 1915 kon de koop door de daartoe gedelegeerde plaatselijke overste van de Assumptionisten, Louis-Antoine Verhaegen, worden gesloten.

Op 6 januari 1915 vestigden de Assumptionisten zich echter al op Stapelen. Een periode die ruim een eeuw zou duren. Zij begonnen met een klein groepje jongens en slechts enkele paters. Na de oorlog groeide het aantal leerlingen al snel naar vijftig jongens.

"Mahie was intussen al lang vertrokken naar Vught", vertelt Burg. Omdat het kleinseminarie, zeg maar de basisopleiding tot het priesterschap, al snel uit haar (kasteel)jasje groeide, besloten de Assumptionisten op de eveneens aangekochte landerijen een nieuwe (internaat)school te bouwen. Dit gebouw, het Missiehuis, is nu in handen van Woonstichting St. Joseph die er vandaag de dag appartementen in verhuurt. Later, na diverse uitbreidingen, werd ook dit gebouw te klein en werd 'het schooltje' gebouwd. Hierin vestigde Omroep Dommelland zich uiteindelijk.

Internaatopleiding
"Ik ben in 1935 naar Assumptionisten in Boxtel gekomen vanwege een neef van mijn moeder. Die was Assumptionist en werkte die tijd in Jerusalem. Zodoende kende ik die groep een beetje", vervolgt Burg. "Alles bij elkaar is dat meer dan 80 jaar geleden, dus zo heel veel herinner ik mij er niet meer van. Maar het was wel mijn ideaal om later ergens te werken in Afrika of zo. Van die vage ideeën", lacht hij.

"Ik was hier altijd graag, moet ik zeggen. We gingen vaak voetballen in het park"

De pater kijkt met veel plezier terug op die tijd: "Zes jaar heb ik er gezeten. Het was een normale internaatopleiding: er was sport, studie, spel. Ik was hier altijd graag, moet ik zeggen. We gingen vaak voetballen in het park." In datzelfde park voetbalde ook Noud van Melis. Later zou hij uitgroeien tot een van de meest scorende spitsen ooit van het Nederlands Elftal. Burg: "Hij zat een jaar onder mij. Nadat hij hier wegging is hij bij Eindhoven midvoor geworden. Ik zeg niet dat hij het voetballen hier heeft geleerd, maar hij heeft het hier wel veel gedaan!"

Op Stapelen werd ook gebeden. Sowieso 's ochtends de eucharistieviering en in de loop van de dag werd samen met de paters een gedeelte van het koorgebed gebeden. "Een beetje voorbereiding op het kloosterleven dat je zou kunnen gaan leiden", lacht Burg. "We hadden toen weinig contact met het kasteel. Er was een smederij, een timmerij en er woonde van tijd tot tijd een pater. Maar in de tijd dat ik hier zat werd het kasteel weinig gebruikt."

Voor de vijfdejaars studenten was er wel een keer per maand een 'academische zitting'. Ook dit hoorde bij de priestersopleiding. Pater Burg kan het zich nog goed herinneren: "Dat was op zondag rond 17.00 uur in de Ridderzaal, om het een beetje aanzien te geven. Dan werd er twee uur lang gediscussieerd onder leiding van een pater." Het maakte altijd grote indruk op hem.

Duitsers
Na de zes jaar durende internaatopleiding besloot de inmiddels volwassen Arno dat de priestersopleiding hem wel wat leek. Dit betekende dat hem nog één jaar noviciaat, een soort inleidingsjaar op het kloosterleven, en zeven jaar grootseminarie te wachten stonden. "De bedoeling was om in 1941 met een groep van zo'n zestien man het noviciaat te doen op het kasteel", vertelt Burg.

Dat liep echter anders omdat inmiddels de Tweede Wereldoorlog uitgebroken was. De Duitsers namen de school in het voorjaar van 1942 in en hielden er kwartier. Pater Burg vertelt geanimeerd verder: "De jongens, zo'n 200 destijds, werden eruit gezet en gingen naar verschillende plaatsen. De paters werden toen op het kasteel ondergebracht. En wij als novicen gingen naar Moergestel. Daar stond een villa leeg die Hoogen-Huizen heette. Dat wás ook echt een hoog huis, waar wij het noviciaat afrondden."

En zo werd het kasteel door de oorlog eigenlijk een soort 'uitwijkmogelijkheid' waar de Paters Assumptionisten woonden en tegelijkertijd de Duitsers, gelegerd in het Missiehuis, 'een beetje in de gaten konden houden'. Zodoende raakte Stapelen tijdens en na de oorlog weer volop in gebruik.

Na het noviciaat ging Burg drie jaar naar het grootseminarie in Bergeijk. "De hoofdmoot daar was filosofie, maar we kregen ook vakken als wetenschappen en geschiedenis", vervolgt de pater. "We zaten daar met wel 100 jongelui. Ook dat was een heel gezellige tijd. Maar het was wel erg improviseren, in verband met de oorlog", aldus Burg. Later studeerde hij verder in Frankrijk.

Oosterse kerken
Na de oorlog zette hij zijn studies voort in Frankrijk waar de Assumptionisten een internationaal studiehuis hadden, ten zuiden van Parijs. Hij leefde er met confraters uit Oost-Europa, zoals Bulgaren, Roemenen en Grieken. Daar groeide zijn interesse voor de Oosterse kerken en de eenheid tussen de kerken.

Zich hiervoor inzetten was een van de doelstellingen van de Assumptionisten, aldus de pater: "Sinds eeuwen zijn de christenen in deze landen afgescheiden van hun katholieke medebroeders in het Westen, alhoewel zij als christenen heel dicht bij elkaar staan. Op verzoek van Rome hebben de Assumptionisten zich sinds het begin van hun bestaan met deze problematiek beziggehouden. Ze werken nog steeds in deze landen." Ook in Nederland was grote belangstelling voor de oosterse kerken en om hier te werken studeerde Burg van 1949 tot 1952 in Rome aan het Instituut voor oosterse studies. In Nijmegen was intussen het Byzantijns Instituut opgericht.

Om bij te dragen aan deze groep zou Burg terugkomen naar Nijmegen, maar het lot had andere plannen met hem: hij werd op missie gestuurd naar Libanon, waar hij groepsleden van de Syrische Katholieke kerk hielp in het opleiden van nieuwe geestelijken. De pater verbleef gedurende zes jaar in Charfé, het grootseminarie van deze kerk, gelegen in de bergen ten noorden van Beiroet.

Wereldburger
Burg: "Ik heb daar zelf geschiedenis- en bijbellessen gegeven. Zo leer je de kerk ook van binnenuit kennen." Het maakte hem tot een ware wereldburger. Naast Nederlands spreekt hij Engels, Duits, Frans, Italiaans en een beetje Russisch. Ook over die tijd is hij overwegend positief: "Later in mijn leven heb ik daar veel plezier van gehad: ik had me niet alleen de theoretische kennis eigen gemaakt die je in Rome opdeed, maar ook de praktische. Zij beleefden die liturgie. Je zag hoe het allemaal liep."

"Ik heb in Syrië zelf geschiedenis- en bijbellessen gegeven. Zo leer je de kerk ook van binnenuit kennen."

Zo vertelt hij over een lokaal gebruik dat ons hier wellicht zou verbazen: vrouwen die in verwachting zijn lopen onder de kist van overledene die ten grave wordt gedragen door. Dat bevordert de kans op een succesvolle zwangerschap, zo is de gedachte. "De kleine gebruiken van alledag", aldus de pater nuchtertjes. In 1958 zat de missie erop: in Libanon brak oorlog uit. Samen met de opdrogende stroom aan studenten reden genoeg om te vertrekken.

Terug in Nederland legt de inmiddels 36-jarige Burg zich enkele jaren toe op het geven van lessen op het grootseminarie in Bergeijk. Daarna vestigt hij zich in Nijmegen om zich alsnog in te zetten in voor de Byzantijnse studies. Het centrum brengt een eigen tijdschrift uit: Het Christelijk Oosten, waarvan pater Burg van 1965 tot zijn pensionering in 1992 directeur is. Vanwege het opdrogen van nieuwe aanwas bij de Assumptionisten wordt een samenwerkingsverband met de universiteit gerealiseerd. Met veel enthousiasme wordt het werk voortgezet als para-universitair instituut dat opereert onder de vleugels van de Radboud Universiteit.

Terugkeer naar Stapelen
Burg besluit voor de laatste maal terug te keren naar het 'moederhuis': Kasteel Stapelen. In de woelige jaren 60 en 70 begon ook daar de leegloop bij de Assumptionisten merkbaar te worden. Het Missiehuis kwam deels leeg te staan. De paters stonden echter vrij stevig met beide benen in de Boxtelse samenleving. Een innige samenwerking met het Jacob-Roelandslyceum werd een feit. Het Missiehuis werd de gymnasiale afdeling van (destijds) het Jacob-Roelandscollege en samen vormden zij het Jacob-Roelandslyceum. De paters gaven er les in verschillende vakken en een van hen werd conrector. Een pater schopte het in die periode zelfs tot gemeenteraadslid.

Die tamelijk vooruitstrevende houding past de Assumptionisten: ook Arno Burg is daar een voorbeeld van. Op zijn 96e is hij nog behoorlijk behendig met de computer. Ook loopt hij vrijwel dagelijks van het kasteel naar het archief, of wandelt hij wat door het kasteelpark. Daarom is hij in goede conditie, ondanks eerdergenoemde ouderdomskwaaltjes. Toch valt de aankomende verhuizing hem zwaar. De 96-jarige pater heeft gedurende zijn hele volwassen leven in communiteiten gewoond. Met een beetje fantasie zou je dus kunnen stellen dat hij voor het eerst op zichzelf gaat wonen.

"Ik kan mezelf goed bezighouden"Dat zal zijn in het Wereldhuis, waar hij hoopt wat te kunnen lezen en wellicht ook wat te schrijven. "Ik kan mezelf daarmee goed bezighouden", vertelt hij droogjes. Hij zal het goed hebben, zo verwacht hij. Maar bij wonen in een kasteel komt het natuurlijk niet in de buurt.

Meer berichten
<SCRIPT SRC="//secure.adnxs.com/ttj?id=&cb=[CACHEBUSTER]&referrer=mooiboxtel.nl&pubclick=[INSERT_CLICK_TAG]&postcode=528,529" TYPE="text/javascript"></SCRIPT>
<SCRIPT SRC="//secure.adnxs.com/ttj?id=6037574&size=160x600&promo_sizes=120x600&cb=[CACHEBUSTER]&promo_alignment=center&referrer=mooiboxtel.nl&pubclick=[INSERT_CLICK_TAG]&postcode=528,529" TYPE="text/javascript"></SCRIPT>
 
<SCRIPT SRC="//secure.adnxs.com/ttj?id=6037573&cb=[CACHEBUSTER]&referrer=mooiboxtel.nl&pubclick=[INSERT_CLICK_TAG]&postcode=528,529" TYPE="text/javascript"></SCRIPT>